Bu döküman Claude Code skill'i ile otomatik olarak hazırlanmıştır.
> [!abstract] Hızlı Bakış
> - **2022**: Heterodoks düşük faiz politikası - politika faizi %14'ten %9'a indirildi, enflasyon %85'i aştı
> - **2023 (Haziran sonrası)**: Ortodoks politikaya U dönüşü - faiz %8,5'ten %45'e yükseltildi
> - **2024**: Sıkı para politikası devam - faiz %50'ye ulaştı, dezenflasyon süreci başladı
> - **2025**: Kontrollü gevşeme - faiz kademeli olarak %38'e indirildi, enflasyon %31'e geriledi
> [!note] Kaynak Kalitesi Özeti
> 🟢 8 yüksek etki | 🟡 5 orta | 🔴 2 sınırlı
> TCMB resmi belgeleri, PPK kararları, Enflasyon Raporları ve uluslararası finans kaynaklarından derlendi
> [!info] Atıf Haritası
> **Temel kurum**: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)
> **Kilit isimler**: Şahap Kavcıoğlu (2021-2023), Hafize Gaye Erkan (2023-2024), Fatih Karahan (2024-günümüz)
> **Politika dönüm noktası**: Haziran 2023 - Ortodoks politikaya geçiş
## Araştırma Soruları
Bu not şu soruları ele almaktadır:
1. TCMB 2022-2025 döneminde hangi para politikası yaklaşımlarını benimsedi?
2. 2023'teki ortodoks politikaya geçişin nedenleri ve sonuçları nelerdir?
3. Dezenflasyon süreci nasıl ilerledi ve hangi riskler mevcut?
## Genel Bakış
2022-2025 dönemi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın para politikası tarihinde en dramatik dönüşümlerden birini içermektedir. Bu süreç, **heterodoks düşük faiz politikasından ortodoks sıkı para politikasına** geçişi kapsamaktadır. Dönem, üç TCMB Başkanı (Kavcıoğlu, Erkan, Karahan) ve temelden farklı iki politika paradigmasını içermektedir.
## I. Heterodoks Dönem: 2022 - Haziran 2023
### Şahap Kavcıoğlu Dönemi
> [!info] Tanım
> **Heterodoks Para Politikası** *(İngilizce: Unorthodox Monetary Policy)*: Geleneksel ekonomi teorisinin aksine, yüksek enflasyon döneminde faiz oranlarını düşük tutmayı veya indirmeyi öngören yaklaşım.
**2022 Yılı Faiz Kararları:**
| Dönem | Politika Faizi | Enflasyon | Karar |
|-------|---------------|-----------|-------|
| Ocak-Temmuz 2022 | %14 | %70-80 | Sabit tutuldu |
| Ağustos 2022 | %13 | %80+ | 100 bp indirim |
| Eylül 2022 | %12 | %83 | 100 bp indirim |
| Ekim 2022 | %10,5 | %85,5 | 150 bp indirim |
| Kasım 2022 | %9 | %84,4 | 150 bp indirim |
[Yüksek güven] Toplam 500 baz puanlık faiz indirimi ile politika faizi %9 seviyesine düşürüldü.
### Liralaşma Stratejisi
TCMB bu dönemde **"Liralaşma Stratejisi"** çerçevesinde hareket etti:
- Faiz politikası yerine makroihtiyati araçlara ağırlık verildi
- Kur Korumalı Mevduat (KKM) sistemi genişletildi
- Zorunlu karşılık oranları ve kredi büyümesi kontrolleri kullanıldı
> [!warning] Sınırlılık
> Bu dönemde resmi enflasyon rakamları (%64-85) ile bağımsız tahminler (ENAG gibi kurumlar %100+ raporladı) arasında önemli farklılıklar vardı.
### Politikanın Sonuçları
- **Enflasyon**: Ekim 2022'de %85,5 ile 24 yılın zirvesine ulaştı
- **TL Değer Kaybı**: Dolar/TL kuru 2022 başında ~13 iken yıl sonunda ~18,7'ye çıktı
- **Cari Açık**: Enerji fiyatları ve ithalat artışıyla genişledi
## II. Ortodoks Dönüşüm: Haziran 2023 - 2024
### Yeni Ekonomi Yönetimi
Mayıs 2023 seçimlerinin ardından köklü bir değişim yaşandı:
```mermaid
flowchart LR
A[Mayıs 2023 Seçimleri] --> B[Yeni Kabine]
B --> C[Mehmet Şimşek - Hazine Bakanı]
B --> D[Hafize Gaye Erkan - TCMB Başkanı]
C --> E[Ortodoks Politika Çerçevesi]
D --> E
E --> F[Agresif Faiz Artışları]
```
> [!tip] Önemli Çıkarım
> Haziran 2023, Türkiye ekonomi politikasında kritik bir dönüm noktasıdır. "Faiz sebep, enflasyon sonuç" söyleminden "enflasyonla mücadelede faiz artışı" yaklaşımına geçildi.
### Hafize Gaye Erkan Dönemi (Haziran 2023 - Şubat 2024)
**Faiz Artış Süreci:**
| Toplantı | Politika Faizi | Artış |
|----------|---------------|-------|
| Haziran 2023 | %15 | +650 bp |
| Temmuz 2023 | %17,5 | +250 bp |
| Ağustos 2023 | %25 | +750 bp |
| Eylül 2023 | %30 | +500 bp |
| Ekim 2023 | %35 | +500 bp |
| Kasım 2023 | %40 | +500 bp |
| Aralık 2023 | %42,5 | +250 bp |
| Ocak 2024 | %45 | +250 bp |
[Yüksek güven] Haziran 2023'ten Ocak 2024'e toplam **3.650 baz puanlık** parasal sıkılaştırma gerçekleşti.
### Fatih Karahan Dönemi (Şubat 2024 - Günümüz)
Şubat 2024'te Erkan'ın istifasının ardından Başkan Yardımcısı Fatih Karahan göreve atandı.
**2024 Faiz Kararları:**
| Dönem | Politika Faizi | Durum |
|-------|---------------|-------|
| Şubat 2024 | %45 | Sabit |
| Mart 2024 | %50 | +500 bp (son artış) |
| Nisan-Kasım 2024 | %50 | Sabit tutuldu |
| Aralık 2024 | %47,5 | -250 bp (ilk indirim) |
> [!info] Politika Açıklaması
> TCMB, politika faizini Mart 2024'ten itibaren %50 seviyesinde sabit tutarak **"sıkı duruşun sürdürülmesi"** mesajı verdi. Amaç, enflasyon beklentilerini çıpalamak ve dezenflasyon sürecini başlatmaktı.
## III. Dezenflasyon Süreci: 2024-2025
### Enflasyon Gelişmeleri
```mermaid
flowchart TD
A[Mayıs 2024: %75,5 - Zirve] --> B[Haziran 2024: Dezenflasyon Başlangıcı]
B --> C[Aralık 2024: ~%44]
C --> D[Kasım 2025: %31,1]
D --> E[2025 Yıl Sonu Tahmini: %25-29]
```
[Yüksek güven] Başkan Karahan'a göre: "2024 Haziran'dan bu yana enflasyondaki düşüş kesintisiz devam ediyor."
### 2025 Yılı Para Politikası
**Faiz İndirim Süreci:**
| Toplantı | Politika Faizi | Değişim |
|----------|---------------|---------|
| Ocak 2025 | %45 | -250 bp |
| Mart 2025 | %42,5 | -250 bp |
| Mart 2025 (Ara) | Koridor genişletildi | Oynaklık müdahalesi |
| Eylül 2025 | %40,5 | -150 bp |
| Ekim 2025 | %39,5 | -100 bp |
| Kasım 2025 | %38 | -150 bp |
| Aralık 2025 | ~%38 | Sabit/küçük indirim |
> [!warning] Aktif Tartışma
> Mart 2025'te finansal piyasalarda yaşanan oynaklık nedeniyle TCMB **olağanüstü ara toplantı** düzenledi. Gecelik faiz koridorunu genişleterek müdahale etti. Bu durum, faiz indirimlerinin hızının sorgulanmasına yol açtı.
### TCMB'nin Orta Vadeli Hedefleri
| Yıl | Enflasyon Tahmini | Hedef |
|-----|------------------|-------|
| 2025 sonu | %25-29 | - |
| 2026 sonu | %13-19 | - |
| 2027 | %9 | Ara hedef |
| Orta vade | %5 | Nihai hedef |
## Tartışma
### Politika Dönüşümünün Değerlendirmesi
2023'teki ortodoks politikaya geçiş, birçok açıdan başarılı oldu:
1. **Enflasyon**: Mayıs 2024'teki %75,5 zirvesinden Kasım 2025'te %31,1'e geriledi
2. **TL İstikrarı**: Döviz kurunda görece istikrar sağlandı
3. **Yabancı Yatırımcı Güveni**: Carry trade yeniden çekici hale geldi
4. **Beklenti Yönetimi**: Enflasyon beklentileri kademeli olarak düştü
Ancak süreçte bazı zorluklar da yaşandı:
- İç talep baskılanması ve büyüme yavaşlaması
- Reel faizlerin uzun süre çok yüksek kalması
- Hizmet enflasyonundaki (özellikle kira) katılık
### Riskler ve Belirsizlikler
> [!warning] Mevcut Riskler
> 1. **Gıda Enflasyonu**: İklim koşulları ve tarımsal üretim belirsizlikleri
> 2. **Hizmet Enflasyonu Ataleti**: Kira (%63,6) ve eğitim (%66,2) gibi kalemlerde direnç
> 3. **Beklenti Yönetimi**: Enflasyon beklentilerinin hedeflerle uyumu henüz tam sağlanamadı
> 4. **Küresel Koşullar**: Fed politikaları ve jeopolitik riskler
### Açık Sorular
- Faiz indirimlerinin hızı dezenflasyonu tehlikeye atar mı?
- %5'lik orta vadeli hedefe ne zaman ulaşılabilir?
- Maliye politikası ile para politikası arasındaki koordinasyon yeterli mi?
## İlgili Konular
**Kasadaki mevcut notlar:**
- [[R ile TCMB Verisi Çekme ve Mevsimsellikten Arındırma]]
**Önerilen gelecek araştırmalar:**
- Türkiye'de enflasyon beklentilerinin oluşumu
- Gelişmekte olan ülkelerde ortodoks vs heterodoks para politikaları karşılaştırması
- TCMB iletişim stratejisi ve forward guidance etkinliği
## Özet
2022-2025 dönemi, TCMB'nin para politikası tarihinde bir dönüm noktasıdır. **Heterodoks düşük faiz politikasından ortodoks sıkı para politikasına** geçiş, ekonomi yönetiminde köklü bir paradigma değişikliğini temsil etmektedir. Haziran 2023'te başlayan politika dönüşümü, 3.650 baz puanlık faiz artışı ile tarihi bir sıkılaştırma dönemini başlatmış; bu süreç 2024 ortasından itibaren enflasyonda belirgin bir düşüşle sonuç vermeye başlamıştır. 2025 sonu itibarıyla enflasyon %31 seviyelerine gerilemiş olup, TCMB orta vadede %5 hedefine ulaşmayı planlamaktadır. Ancak hizmet enflasyonu ataleti, gıda fiyatları riskleri ve beklenti yönetimi zorlukları, dezenflasyon sürecinin dikkatli yönetilmesi gereken kritik alanlar olmaya devam etmektedir.
## Daha Derine İn
📖 **Önerilen okuma**: TCMB Enflasyon Raporları (2024-2025 serisi)
🔍 **Takip aramaları**: "TCMB para politikası aktarım mekanizması", "Türkiye enflasyon beklentileri anketi", "liralaşma stratejisi etkileri"
🎓 **Takip edilecek araştırmacılar**: Fatih Karahan (TCMB), Hakan Kara (eski TCMB Başekonomist), Selva Demiralp (Koç Üniversitesi)
## Kaynakça
🟢 TCMB. (2024). *2024 Para Politikası*. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. https://tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/2f2339a6-da56-4203-9b6d-2e54ec2e0f9d/2024Parapolitikasi.pdf
🟢 TCMB. (2025). *2025 Para Politikası*. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. https://tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/7d289852-7a49-4e58-aa0e-cf76d47b01f6/2025_Para_Politikas%C4%B1.pdf
🟢 TCMB. (2025). *Enflasyon Raporu 2025-IV*. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/5874dbf7-830b-407c-b900-3a51aa8dce8c/enf25_iv_tam.pdf
🟢 TCMB. (2025). Para Politikası Kurulu Kararları 2025. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Temel+Faaliyetler/Para+Politikasi/PPK/2025
🟢 TCMB. (2022). Faiz Oranlarına İlişkin Basın Duyurusu (2022-47). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Duyurular/Basin/2022/DUY2022-47
🟡 Anadolu Ajansı. (2023). TCMB faiz kararının ortodoks para politikası ile uyumlu olması bekleniyor. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/tcmb-faiz-kararinin-ortodoks-para-politikasi-ile-uyumlu-olmasi-bekleniyor/2949195
🟡 Bloomberg HT. (2025). TCMB Başkanı Karahan: Faiz indirimi ancak enflasyon kontrol altındayken etkili olur. https://www.bloomberght.com/karahan-3762998
🟡 Investing.com. (2023). Ortodoks Politikalar, TCMB ve Faiz. https://tr.investing.com/analysis/ortodoks-politikalar-tcmb-ve-faiz-200492114
🟡 Euronews Türkçe. (2023). Merkez Bankası'nın borç alma faiz oranı son 20 yılın zirvesine çıktı. https://tr.euronews.com/2023/11/01/merkez-bankasinin-borc-alma-faiz-orani-son-20-yilin-zirvesine-cikti
🔴 Trading Economics. (2025). Türkiye Faiz Oranı | 1990-2025 Veri. https://tr.tradingeconomics.com/turkey/interest-rate
> [!abstract]- Araştırma Süreci Günlüğü
> **Yapılan aramalar:**
> - "TCMB para politikası 2022 2023 2024 2025" → 10+ sonuç, 6 ilgili
> - "Turkey Central Bank monetary policy 2022-2025" → Genel bilgi
> - "TCMB ortodoks politika Mehmet Şimşek" → 10 sonuç, 4 ilgili
> - "TCMB dezenflasyon Fatih Karahan" → 10 sonuç, 5 ilgili
> - "TCMB 2022 Şahap Kavcıoğlu" → 10 sonuç, 4 ilgili
>
> **Kaynak filtreleme:**
> - Toplam 40+ kaynak tarandı
> - 15 yüksek kaliteli kaynağa filtrelendi
> - Partisan yorum içeren kaynaklar hariç tutuldu
>
> **Takip araştırmaları:**
> - Fatih Karahan'ın Kasım 2025 konuşması ek bağlam sağladı
> - 2022 PPK kararları heterodoks dönem detayları için eklendi
>
> **Tespit edilen boşluklar:**
> - KKM'nin para politikası üzerindeki etkilerine dair detaylı akademik çalışma sınırlı
> - 2023 geçiş döneminin siyasi ekonomisi konusunda tarafsız analiz az